Notes Island

Nhiễm khuẩn ngoại khoa

Mục lục

Định nghĩa và Đại cương

Định nghĩa: Nhiễm khuẩn là sự hiện diện của vi sinh vật trong mô hoặc trong máu kèm theo đáp ứng viêm của cơ thể đối với các tác nhân gây bệnh đó.

Dấu hiệu lâm sàng:

  • Tại chỗ (dấu hiệu cổ điển): Sưng, nóng, đỏ, đau.
  • Toàn thân: Sốt, nhịp tim nhanh, thở nhanh, số lượng bạch cầu trong máu tăng.

Khái niệm Nhiễm khuẩn Ngoại khoa (NKNK)

  • Quan niệm trước đây: NKNK là các nhiễm khuẩn cần điều trị bằng phẫu thuật hoặc là biến chứng của phẫu thuật, của chấn thương hay vết thương.
  • Quan niệm hiện đại (mở rộng): Mở rộng bao gồm cả những trường hợp nhiễm khuẩn xuất hiện trong thời gian chờ phẫu thuật làm ảnh hưởng đến cuộc mổ (ví dụ: nhiễm khuẩn đường truyền tĩnh mạch trung tâm, viêm phổi bệnh viện, nhiễm khuẩn đường tiết niệu...).

Cơ chế bệnh sinh

Nhiễm khuẩn ngoại khoa là kết quả của sự mất cân bằng giữa sức đề kháng của cơ thể và khả năng gây bệnh của vi sinh vật, có liên quan trực tiếp đến các can thiệp ngoại khoa.

Sức đề kháng của cơ thể

Cơ thể bảo vệ trước sự xâm nhập của vi sinh vật bằng hệ thống các hàng rào tự nhiên và đáp ứng miễn dịch:

Hàng rào bảo vệ đặc hiệu tại chỗ (Hàng rào vật lý & sinh học)

  • Da: Lớp biểu mô nhiều tầng sừng hóa tạo hàng rào cơ học vững chắc; sự bong tróc tế bào biểu mô; vi khuẩn thường trú; hóa chất và axit do tuyến bã tiết ra giúp kìm hãm vi khuẩn.
  • Đường hô hấp: Niêm mạc tiết chất nhầy bẫy dị vật; hệ thống tế bào lông mao đẩy vi khuẩn lên trên; phản xạ ho; kháng thể bề mặt IgA; đại thực bào phế nang bảo vệ các phế quản nhỏ.
  • Đường tiêu hóa: Co bóp cơ học; pH axit dịch vị; chất nhầy; hệ thống miễn dịch bề mặt và hệ vi khuẩn thường trú phong phú.
  • Đường tiết niệu, mật, tụy: pH dịch bài tiết, hệ thống van và dòng chảy một chiều.
  • Các yếu tố mô tại chỗ khác:

    • Protein gắn sắt (Lactoferrin, Transferrin) giúp cô lập sắt – yếu tố tăng trưởng thiết yếu của vi khuẩn.
    • Fibrinogen trong dịch viêm tạo màng fibrin cô lập ổ nhiễm khuẩn.
    • Mạc nối lớn trong khoang phúc mạc bao bọc và khu trú ổ nhiễm khuẩn.

Đáp ứng tế bào và thể dịch khi vi sinh vật xâm nhập mô:

  • Đại thực bào tại chỗ: Được kích hoạt qua các thụ thể nhận diện phân tử trên vi khuẩn, tiết ra các cytokine hướng viêm: TNF-α, IL-1β, IL-6, IL-8, INF-γ giúp chiêu mộ bạch cầu.
  • Cơ chế điều hòa đối lập: Tiết các yếu tố kháng viêm (TNF-BP, IL-1ra, IL-4, IL-10) để kiểm soát mức độ viêm 5,.
  • Hệ thống Bổ thể: Kích hoạt theo con đường cổ điển hoặc альтернатив (nhánh), dẫn đến opsonin hóa, thực bào và phá hủy vi sinh vật. Quá trình này phóng thích các mảnh protein C3a, C4a, C5a làm tăng tính thấm mạch máu.
  • Bạch cầu đa nhân trung tính: Di chuyển đến ổ viêm, thực bào và tiêu diệt vi khuẩn nhờ phóng thích các men và chất oxy hóa.

Tác nhân gây bệnh (Vi sinh vật)

Mức độ trầm trọng của nhiễm khuẩn phụ thuộc vào số lượng, khả năng tăng sinh, độc lực của vi sinh vật và sức đề kháng chủ thể. Các tác nhân thường gặp gồm 7-10:

Nhóm vi sinh vậtTác nhân tiêu biểu
Cầu khuẩn ái khí Gram (+)Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Streptococcus pyogenes, Streptococcus pneumoniae, Enterococcus faecium, Enterococcus faecalis 7,.
Trực khuẩn ái khí Gram (-)Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella pneumoniae, Proteus mirabilis, Enterobacter, Serratia marcescens, Acinetobacter...
Vi khuẩn kỵ khí Gram (+)Clostridium difficile, Clostridium perfringens, Clostridium tetani, Peptostreptococcus spp.
Vi khuẩn kỵ khí Gram (-)Bacteroides fragilis, Fusobacterium spp.
Vi khuẩn khácMycobacterium tuberculosis, Mycobacterium avium, Nocardia, Legionella...
Nấm (thường gặp khi dùng KS kéo dài, Corticoid, suy giảm miễn dịch)Candida albicans, Candida tropicalis, Aspergillus fumigatus, Cryptococcus neoformans...
Siêu vi & Ký sinh trùngCMV, EBV, HBV, HCV, HSV, HIV, VZV; Amip...

Yếu tố nguy cơ Nhiễm khuẩn Ngoại khoa

  1. Nguồn lây nhiễm: Ổ dập nát mô, tổ chức hoại tử, ổ tắc huyết – đây là môi trường cản trở kháng sinh thâm nhập.
  2. Ngõ vào: Vết thương chấn thương, đường rạch mổ, chỗ chọc tĩnh mạch, vị trí đặt catheter.
  3. Bất thường gen: Đột biến các gen quy định đáp ứng viêm (TNF-α, IL-1, IL-6...), miễn dịch tự nhiên (Toll-like receptor) hoặc hệ thống đông máu.
  4. Lớn tuổi: Bệnh nhân >5 tuổi thường kèm suy giảm miễn dịch nên dễ nhiễm khuẩn và diễn tiến nặng hơn.
  5. Tăng đường huyết:

    • Làm suy giảm chức năng miễn dịch tế bào.
    • Đường huyết >00 mg/dL ở ngày hậu phẫu thứ nhất làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn lên 4 lần.
    • Mục tiêu kiểm soát: Duy trì đường huyết khoảng 140 –80 mg/dL.
  6. Hạ thân nhiệt: Do không giữ ấm tốt, truyền lượng lớn dịch/máu lạnh, bộc lộ phẫu trường rộng (mổ bụng, ngực). Hạ thân nhiệt gây co mạch ngoại vi, giảm tưới máu, suy giảm miễn dịch và tăng nguy cơ tử vong.
  7. Giảm oxy máu: Giảm oxy mô sau chấn thương/phẫu thuật làm tăng rõ rệt nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ.
  8. Truyền máu: Truyền máu gây ức chế miễn dịch (thay đổi trình diện kháng nguyên bạch cầu và tế bào T-giúp đỡ). Truyền đơn vị máu đã tăng nguy cơ nhiễm khuẩn; truyền >5 đơn vị làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn lên 5 lần ở bệnh nhân chấn thương.

Phòng ngừa và Điều trị nhiễm khuẩn ngoại khoa theo các giai đoạn

Chuẩn bị người bệnh trước mổ

  • Đánh giá, kiểm soát đường huyết, hỗ trợ dinh dưỡng; điều trị dứt điểm các ổ nhiễm khuẩn xa trước khi mổ chương trình.
  • Tắm sạch: Bệnh nhân tắm bằng dung dịch xà phòng chứa Iodine hoặc Chlorhexidine vào tối trước ngày mổ hoặc sáng ngày mổ.
  • Xử lý lông/tóc: Không cạo lông diện rộng bằng dao cạo. Nếu cần loại bỏ lông/tóc vùng mổ, chỉ dùng kéo hoặc máy cắt trong vòng 1 giờ trước mổ.
  • Kháng sinh dự phòng (KSDP): Áp dụng cho phẫu thuật sạch hoặc sạch-nhiễm; tiêm tĩnh mạch trong vòng 30 phút trước khi rạch da.

Trong phẫu thuật

  • Hạn chế tối đa số người ra vào phòng mổ.
  • Trang phục phòng mổ đúng quy chuẩn (mũ, khẩu trang, quần áo scrubs, áo mổ vô khuẩn, găng tay vô khuẩn).
  • Rửa tay ngoại khoa đúng quy trình.
  • Sát khuẩn da vùng mổ bằng dung dịch chuẩn và trải xăng vô trùng.
  • Kỹ thuật mổ: Thao tác nhẹ nhàng, phẫu tích đúng phẫu trường, hạn chế dập mô, loại bỏ mô chết, cầm máu tốt, không để lại khoảng trống.
  • Giữ ấm cho bệnh nhân trong suốt quá trình phẫu thuật.

Hậu phẫu

  • Băng vết mổ bằng gạc vô khuẩn liên tục 24 –8 giờ sau mổ.
  • Chăm sóc vết mổ và dẫn lưu đúng kỹ thuật; rút ống dẫn lưu sớm nhất có thể.
  • Khướng dẫn vận động sớm, tập thở, vỗ lưng.
  • Theo dõi phát hiện sớm các dấu hiệu nhiễm khuẩn tại chỗ và toàn thân.

Nguyên tắc điều trị nhiễm khuẩn

  1. Kiểm soát nguồn lây nhiễm (Quan trọng nhất): Dẫn lưu mủ, lấy bỏ dị vật, cắt lọc mô hoại tử/mô chết, khâu lỗ thủng tạng rỗng.
  2. Sử dụng kháng sinh phù hợp:

    • Đơn nhiễm khuẩn (thường là NKBV như nhiễm khuẩn tiết niệu, viêm phổi): Dùng kháng sinh phổ rộng ban đầu, sau đó điều chỉnh theo kết quả cấy vi khuẩn và kháng sinh đồ.
    • Đa nhiễm khuẩn (thường là nhiễm khuẩn ổ bụng): Việc kiểm soát nguồn lây quan trọng hơn kháng sinh đồ. Không nên chỉ dựa vào kết quả cấy vi khuẩn để thay đổi kháng sinh nếu lâm sàng bệnh nhân đang tiến triển tốt.
    • Kháng sinh kinh nghiệm: Nên giới hạn từ 3 – ngày.
    • Thời gian điều trị chuẩn: Nhiễm khuẩn tiết niệu (2–5 ngày), viêm phổi (7–10 ngày), nhiễm khuẩn huyết (10–14 ngày).

Các nhiễm khuẩn ngoại khoa thường gặp

Nhiễm khuẩn vùng mổ (Surgical Site Infection - SSI)

  • Định nghĩa: Là nhiễm khuẩn xảy ra gần đường mổ trong vòng 30 ngày sau phẫu thuật (hoặc 1 năm nếu có đặt vật liệu nhân tạo/mảnh ghép).
  • Phân loại vết mổ theo nguy cơ nhiễm khuẩn (4 nhóm):
Phân loại vết mổĐặc điểm định nghĩa
Loại I: Vết thương SạchPhẫu thuật ở mô không viêm, không chấn thương; không thông vào đường hô hấp, tiêu hóa, tiết niệu – sinh dục (tạng rỗng chứa khuẩn).
Loại II: Vết thương Sạch - NhiễmPhẫu thuật thông vào đường tiêu hóa, hô hấp, tiết niệu – sinh dục nhưng dịch không chảy ra ngoài nhiều (được kiểm soát tốt).
Loại III: Vết thương NhiễmVết thương hở mới xảy ra; phẫu thuật có vi phạm kỹ thuật vô trùng; dịch tiêu hóa trào ra nhiều; rạch qua mô viêm không có mủ.
Loại IV: Vết thương Bẩn / Bẩn - NhiễmVết thương chấn thương cũ có mô hoại tử/dị vật; vết mổ qua vùng nhiễm khuẩn có mủ; phẫu thuật thủng tạng rỗng vấy nhiễm phân/dịch.
  • Tiêu chuẩn chẩn đoán SSI:

    • Chảy mủ từ vết mổ hoặc từ ống dẫn lưu.
    • Cấy dịch tiết từ vết thương cho kết quả dương tính.
    • Vết thương tự hở / do Phẫu thuật viên mở ra, trừ khi cấy âm tính
    • Tụ dịch trên hình ảnh học kèm sốt >38°C, trừ phi cấy âm tính.
    • Chẩn đoán dựa trên nghi ngờ lâm sàng

Điều trị SSI: Mở vết thương (cắt chỉ một phần hoặc toàn bộ) để thoát dịch/mủ, rửa sạch, cắt lọc mô hoại tử.

  • Kháng sinh toàn thân không cần thiết đối với vết thương nông không có biểu hiện nhiễm khuẩn toàn thân; chỉ dùng khi nhiễm khuẩn lan rộng hoặc có triệu chứng toàn thân.

Nhiễm khuẩn trong ổ bụng (hay Viêm phúc mạc)

  • Viêm phúc mạc (VPM) nguyên phát: Vi khuẩn xâm nhập vào khoang phúc mạc qua đường máu hoặc bạch huyết từ nơi khác. Thường xảy ra ở bệnh nhân xơ gan báng bụng hoặc thẩm phân phúc mạc. Là nhiễm khuẩn đơn khuẩn (E. coli, K. pneumoniae, Pneumococci...). Điều trị nội khoa bằng kháng sinh (14–21 ngày), hiếm khi cần phẫu thuật.
  • Viêm phúc mạc thứ phát: Do thủng, vỡ hoặc viêm nhiễm nặng các tạng rỗng trong ổ bụng (viêm ruột thừa thủng, thủng dạ dày, thủng túi thừa đại tràng...). Là nhiễm khuẩn đa khuẩn (phối hợp ái khí Gram - và kỵ khí). Bắt buộc phải phẫu thuật kiểm soát nguồn lây (cắt bỏ/sửa chữa tạng tổn thương, rửa sạch ổ bụng, dẫn lưu) kết hợp kháng sinh phổ rộng.
  • Viêm phúc mạc đại dẳng / Cấp độ (Tertiary peritonitis): Tình trạng nhiễm khuẩn ổ bụng kéo dài hoặc tái phát sau khi đã được điều trị phẫu thuật và dùng kháng sinh đầy đủ. Thường gặp ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch, nằm ICU dài ngày. Tác nhân hay gặp: E. faecalis, S. epidermidis, Candida albicans, P. aeruginosa.
  • Áp xe trong ổ bụng:

    • Chẩn đoán bằng CT scan bụng và Dẫn lưu mủ qua da.
    • Chỉ định phẫu thuật: Có nhiều ổ áp xe, ổ áp xe gần cấu trúc quan trọng không thể dẫn lưu qua da an toàn, hoặc nguồn nhiễm trùng vẫn đang tiếp diễn (rò tiêu hóa).

Nhiễm khuẩn da và mô mềm

  • Viêm mô tế bào:

    • Nhiễm khuẩn da nông, thường do Streptococci từ vết thương nhỏ.
    • Lâm sàng: Vùng da sưng, nóng, đỏ, đau, bờ không rõ nét.
    • Đáp ứng tốt với Penicillin và các dẫn xuất. Điều trị muộn có thể diễn tiến thành ổ áp xe
    • Điều trị không đáp ứng có thể là dấu hiệu vết thương áp xe hoá bên dưới.
  • Nhiễm khuẩn mô mềm hoại tử:

    • Nhiễm khuẩn cấp tính ít gặp nhưng rất nguy hiểm, diễn tiến hoại tử da và mô mềm cực kỳ nhanh chóng.
    • Tác nhân: Phối hợp giữa Streptococci tiêu huyết beta nhóm A, cầu khuẩn Gram (+) kỵ khí, trực khuẩn Gram (-) và Bacteroides.
    • Lâm sàng: Đau nhức dữ dội vượt quá mức độ tổn thương nhìn thấy ngoài da; muộn hơn có sưng phù, xuất huyết, hoại tử da, tiết dịch thối, có hơi dưới da (dấu hiệu lép bép).
    • Điều trị: Hồi sức tích cực + Phẫu thuật cắt lọc rộng rãi toàn bộ mô hoại tử khẩn cấp + Kháng sinh tĩnh mạch phổ rộng.

Áp xe nóng

  • Định nghĩa: Là ổ mủ trong mô hoặc khoảng kín của cơ thể, hình thành do sự tổn thương hàng rào bảo vệ.
  • Tác nhân ở da: Thường do Staphylococcus aureus.
  • Lâm sàng: Khối sưng phồng, nóng, đỏ, đau; giai đoạn muộn có dấu hiệu chuyên sóng (phập phồng).
  • Điều trị: Phẫu thuật rạch tháo mủ, dẫn lưu và nạo vách ổ áp xe. Kháng sinh đơn thuần không có tác dụng vì không thâm nhập được qua vách áp xe; kháng sinh chỉ dùng khi có biểu hiện nhiễm khuẩn toàn thân.

Áp xe lạnh

  • Đặc điểm: Ổ mủ hình thành chậm, không có các dấu hiệu phản ứng viêm cấp tính (không sưng, không nóng, không đỏ, không đau).
  • Tác nhân: Hầu hết do vi khuẩn Lao (M. tuberculosis), hoặc Actinomyces, phong. Mủ chứa mô hoại tử bã đậu.
  • Điều trị: Điều trị bằng thuốc kháng lao đặc hiệu kết hợp chọc hút mủ qua vùng da lành. Tuyệt đối không rạch tháo mủ vì dễ gây rò mủ kéo dài và bội nhiễm.

Nhiễm khuẩn dụng cụ cấy ghép

Vi khuẩn bám vào bề mặt dụng cụ cấy ghép (như van tim, khớp giả...), phát triển và tiết exopolysaccharide tạo nên lớp màng sinh học (Biofilm / Glycocalyx), đóng vai trò như hàng rào bảo vệ vi khuẩn khỏi sự tấn công của hệ miễn dịch và kháng sinh.

Điều trị bằng cách làm sạch dụng cụ phối hợp dùng kháng sinh, tuy nhiên lại tiềm ẩn nguy cơ tái nhiễm. Hầu hết các trường hợp điều trị hiệu quả duy nhất là phải tháo bỏ dụng cụ cấy ra khỏi cơ thể.

Nhiễm khuẩn bệnh viện (Hospital-Acquired Infections)

Nhiễm khuẩn bệnh viện được định nghĩa là nhiễm khuẩn xảy ra kể từ 48 giờ sau khi nhập viện cho đến ngày thứ 30 (hay ngày thứ 30 nếu có can thiệp phẫu thuật) sau khi xuất viện.

  • Nhiễm khuẩn bệnh viện xảy ra trên khoảng 10% bệnh nhân nhập viện, nguy cơ cao nhất ở Khoa hồi sức tích cực (ICU).
  • Tác nhân gây bệnh chủ yếu: Là các vi khuẩn cơ hội như các chủng Enterococcus, Pseudomonas, E. coli và S. aureus.
  • Thứ tự vị trí nhiễm khuẩn thường gặp:

    1. Đường tiết niệu
    2. Vết mổ
    3. Đường hô hấp
    4. Da
    5. Máu
    6. Đường tiêu hóa
    7. Hệ thần kinh trung ương (Bệnh nhân suy giảm miễn dịch hay có tổn thương da niêm có nguy cơ nhiễm khuẩn cao hơn).

Nhiễm khuẩn niệu

Là dạng nhiễm khuẩn bệnh viện thường gặp nhất, là hậu quả tất yếu của việc đặt thông niệu đạo dẫn ở bệnh nhân bệnh nặng hoặc sau phẫu thuật lớn.

  • Nguy cơ đối với 1 lần đặt thông niệu đạo là 5% và tăng thêm mỗi 5% cho mỗi ngày lưu ống thông.
  • Biểu hiện lâm sàng: Đa dạng, từ không có triệu chứng đến có triệu chứng của nhiễm khuẩn đường tiết niệu, viêm thận - bể thận, áp xe thận và nhiễm khuẩn huyết.
  • Yếu tố nguy cơ:

    • Thời gian lưu ống thông (yếu tố quan trọng nhất).
    • Ống lưu không kín.
    • Giới tính (nữ giới có nguy cơ cao hơn nam giới).
    • Đái tháo đường.
    • Nồng độ creatinin trong máu cao.
    • Nguyên nhân chỉ định đặt thông niệu đạo.
  • Tác nhân thường gặp:

    • E. coli: chiếm 17,5%.
    • Candida albicans: gần 16%.
    • Enterococcus spp.: gần 14%.
    • P. aeruginosa: 11%.
    • Enterobacter spp.: gần 5%.
    • Các tác nhân khác như coagulase-negative Staphylococci và S. aureus: chiếm khoảng 30%.
  • Điều trị & Dự phòng: Sử dụng kháng sinh cho thấy giúp trì hoãn nhiễm khuẩn niệu và nhiễm khuẩn máu hậu quả từ nhiễm khuẩn niệu. Tuy nhiên, kháng sinh dự phòng nhiễm khuẩn niệu chỉ có hiệu quả trong vài ngày đầu, sau đó bắt đầu xuất hiện các vi khuẩn kháng thuốc.

Nhiễm khuẩn hô hấp dưới

  • Vị trí mắc phải: Viêm phổi thường gặp thứ hai trong các nhiễm khuẩn bệnh viện nói chung và thường gặp thứ ba trên bệnh nhân phẫu thuật (đứng sau nhiễm khuẩn niệu và nhiễm khuẩn vết mổ).
  • Các yếu tố làm tăng nguy cơ: Lớn tuổi, có bệnh mạn tính nặng kèm theo, tình trạng ức chế miễn dịch, giảm tri giác, bệnh tim phổi mạn, phẫu thuật ngực - bụng, phù phổi, đặt ống thông mũi - dạ dày và thở máy.
  • Cơ chế bệnh sinh: Hầu hết viêm phổi bệnh viện xảy ra do hít vi trùng ở vùng hầu họng hoặc đường tiêu hóa trên cùng với tình trạng giảm phản xạ ho do gây mê hoặc dùng thuốc an thần. Đặt nội khí quản và thông khí cơ học làm tăng đáng kể nguy cơ.
  • Tác nhân thường gặp nhất: S. aureus, P. aeruginosa, E. coli, Klebsiella và Enterobacter spp..
  • Chẩn đoán: Thường khó chẩn đoán. Tiêu chuẩn chẩn đoán gồm: sốt, ho, đờm mủ và bằng chứng thâm nhiễm phổi mới xuất hiện trên phim X-quang. Cấy đờm, dịch hút khí quản, dịch rửa phế quản hoặc cấy máu giúp xác định chẩn đoán.
  • Biện pháp phòng ngừa: Giảm nguy cơ hít sặc, phòng ngừa lây nhiễm chéo qua tay nhân viên y tế, khử khuẩn các dụng cụ hô hấp, dùng vaccine ngừa các nhiễm khuẩn đặc biệt, giáo dục bệnh nhân và nhân viên y tế.

Nhiễm khuẩn đường truyền tĩnh mạch

  • Đại cương: Catheter mạch máu và đường truyền tĩnh mạch trung tâm được sử dụng ngày càng phổ biến trên bệnh nhân phẫu thuật và bệnh nhân bệnh nặng để theo dõi, truyền dịch, lọc máu, cung cấp dinh dưỡng và hóa trị; do đó xuất độ nhiễm khuẩn đường truyền tĩnh mạch cũng tăng lên.
  • Tác nhân thường gặp:

    • Các vi khuẩn thường trú ở da: S. aureus và S. epidermidis.
    • Các tác nhân khác: Klebsiella, Pseudomonas, Serratia, Acinetobacter, Stenotrophomonas maltophilia và Enterobacteria.
  • Xử trí & Điều trị:

    • Một khi đường truyền bị nhiễm khuẩn và màng sinh học (biofilm) hình thành, tình trạng nhiễm khuẩn rất khó làm sạch và bắt buộc phải rút bỏ đường truyền.
    • Điều trị kháng sinh đường tĩnh mạch và kháng sinh khóa (chích kháng sinh sau khi bơm rửa catheter với dung dịch kháng đông) đôi khi có ích.
  • Phòng ngừa: Kỹ thuật đặt đường truyền cần được thực hiện bởi người có kinh nghiệm và phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc vô trùng.
Isolde © 2026 is licensed under CC BY-NC-SA 4.0